گاهی برای دیدن، به چشم‌ها نیازی نیست؛ كافی است صدا راه خودش را بلد باشد.
10 سال است برنامه‌ای در رادیوتهران روی آنتن می‌رود كه قصه‌اش از «شش‌نقطه» آغاز شد؛ شش نقطه‌ای كه برای میلیون‌ها نابینا و كم‌بینا معنای خواندن، نوشتن و ارتباط با جهان را دارد و حالا در رادیوتهران به نامی برای یك برنامه تبدیل شده است؛ برنامه‌ای كه قرار نیست فقط درباره نابینایان حرف بزند، بلكه می‌خواهد با خود آن‌ها، از زندگی، دغدغه‌ها، توانمندی‌ها و حقوق‌شان بگوید.

«شش‌نقطه» سیزدهم شهریور 1395 برای نخستین‌بار روی آنتن رفت و حالا در آستانه دهمین سال فعالیت خود قرار دارد؛ برنامه‌ای كه پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها ساعت 13:30 از رادیوتهران پخش می‌شود و در طول این سال‌ها تلاش كرده میان جامعه نابینایان و كم‌بینایان و جامعه عمومی پلی از جنس صدا ایجاد كند.

از یك مطالبه تا تولد «شش‌نقطه»
قصه تولد شش‌نقطه اما خودش یك روایت شنیدنی است؛ روایتی كه اشكان آذرماسوله، سردبیر و مجری نابینای برنامه، آن را از نزدیك زندگی كرده است.
او می‌گوید: ماجرا از حدود یك‌سال پس از پایان برنامه «زندگی ادامه دارد» آغاز شد؛ برنامه‌ای كه پیش‌تر با محور نابینایان و افراد دارای معلولیت روی آنتن می‌رفت. آذرماسوله كه آن زمان تازه با انجمن نابینایان ایران و الهه واحدی آشنا شده بود، تصمیم گرفت برای بازگشت چنین برنامه‌ای به رادیو، از مسیر رسمی وارد شود. پیشنهاد انجمن نابینایان ایران به معاونت صدا ارسال شد و موضوع به چند شبكه ارجاع پیدا كرد؛ اما رادیوتهران جدی‌تر از دیگران پای طرح ایستاد.

آذرماسوله روایت می‌كند كه 30 آذر 1394، چند ساعت مانده به شب یلدا، نخستین گفت‌وگوهای جدی برای شكل‌گیری برنامه انجام و پس از آن، طراحی و آماده‌سازی شش‌نقطه آغاز شد. مسیر راه‌اندازی برنامه البته با فراز و نشیب‌هایی همراه بود و شروع آن چند بار به تعویق افتاد، اما پیگیری‌ها ادامه پیدا كرد تا سرانجام اواخر مرداد 1395 خبر قطعی آغاز به كار برنامه در رادیوتهران اعلام شد. قرار بود «شش‌نقطه» ششم شهریور روی آنتن برود، اما به‌دلیل پوشش جشنواره فیلم كودك و نوجوان، نخستین پخش به تعویق افتاد و سرانجام 13 شهریور 1395 این برنامه رسماً متولد شد.

شش‌نقطه‌ای كه به آیتم‌های رادیویی رسید
آذرماسوله می‌گوید: نام برنامه از همان ابتدا آگاهانه انتخاب شد: «شش‌نقطه» اشاره مستقیم به شش نقطه خط بریل دارد؛ تمام دارایی نوشتاری یك فرد نابینا در این خط، بر همین شش نقطه بنا شده است. قرار نبود صرفاً به‌دلیل نام برنامه، شش آیتم ساخته شود، اما بعدها این ایده تبدیل به معماری محتوایی برنامه شد؛ از «نقطه آغاز» برای شروع گرفته تا «نقطه‌چین» برای مطالبه‌گری و پیگیری، «نقطه‌نظر» برای بخش كارشناسی، «نقطه اوج» برای معرفی افراد موفق و «نقطه پایان» برای جمع‌بندی. بعدها «نقطه‌به‌نقطه» به‌عنوان بخش تعاملی و «یه نقطه كوچولو» با شخصیت رودابه نیز به این خانواده اضافه شدند.

او از همان روزهای نخست، اعتماد انجمن نابینایان ایران را نیز پشتوانه مهمی برای برنامه می‌داند.
به گفته آذرماسوله، منصور شادكام كه آن زمان قائم‌مقام انجمن بود، او را به‌عنوان نیروی مورد اعتماد به شبكه معرفی كرد و این حمایت دوطرفه، موجب تثبیت مسیر«شش‌نقطه» شد. آذرماسوله از آن زمان سردبیری و اجرای برنامه را برعهده گرفت و در مقطعی حتی تدوین، میكس و موسیقی‌گذاری برنامه را نیز خودش انجام می‌داد.
او درباره فلسفه این 10 سال می‌گوید: «شش‌نقطه» برای او فقط یك برنامه رادیویی نیست؛ مجموعه‌ای از آدم‌ها، خاطره‌ها، دوستی‌ها، پیگیری‌ها، موفقیت‌ها، خنده‌ها و حتی گلایه‌هایی است كه در طول یك دهه كنار هم قرار گرفته‌اند.

ماندگاری با ساختن رابطه با مخاطب
رضا كوچك‌زاده تهمتن، مدیر شبكه رادیویی تهران، نیز در نگاه به چنین برنامه‌ای بر یك اصل مهم تأكید دارد: برنامه تخصصی زمانی می‌تواند ماندگار شود كه مخاطب احساس كند واقعاً برای او ساخته شده است، نه این‌كه صرفاً درباره او حرف می‌زند.

به گفته كوچك‌زاده تهمتن، رادیو زمانی می‌تواند رابطه‌ای ماندگار با مخاطب ایجاد كند كه از یك رسانه یك‌طرفه فراتر برود و به بستری برای شنیدن، گفت‌وگو، مشاركت و فهم متقابل تبدیل شود. از این منظر، استمرار «شش‌نقطه» در طول یك دهه را می‌توان نتیجه همین پیوند میان رسانه و مخاطب دانست؛ پیوندی كه اگر شكل بگیرد، برنامه از یك عنوان در جدول پخش به بخشی از زندگی شنونده تبدیل می‌شود.

شش‌نقطه؛ برنامه‌ای برای ادامه‌دادن
تورج توانا، مدیر گروه ورزش و تفریحات رادیوتهران و مدیر گروه متولی «شش‌نقطه»، ادامه حیات آن را حاصل همراهی مجموعه‌ای از عوامل می‌داند؛ از تیم تولید و مدیران شبكه گرفته تا انجمن نابینایان و مهم‌تر از همه مخاطبانی كه طی سال‌ها با برنامه همراه بوده‌اند. در نگاه او، «شش‌نقطه» باید همچنان پویا، شنیدنی و رو به جلو باشد؛ برنامه‌ای كه در كنار پرداختن به مسائل و مطالبات جامعه نابینایان، توانمندی‌ها، موفقیت‌ها و حضور اجتماعی آنان را نیز روایت كند و در عین حال برای مخاطب عمومی جذابیت داشته باشد.

وقتی جامعه نابینایان، صاحب صداست
در این میان، نقش انجمن نابینایان ایران در شكل‌گیری و تداوم برنامه نیز پررنگ است. منصور شادكام، مدیرعامل انجمن نابینایان ایران، «شش‌نقطه» را نمونه‌ای از یك تجربه موفق رسانه‌ای می‌داند كه در آن جامعه نابینایان صرفاً موضوع برنامه نیستند، بلكه خودشان در تولید و شكل‌گیری آن نقش دارند.
به گفته او، بخش عمده‌ای از محتوای برنامه با حضور و مشاركت افراد دارای آسیب بینایی شكل گرفته و همین مسأله باعث شده شش‌نقطه به تجربه‌ای متفاوت در رسانه تبدیل شود.
شادكام همچنین بر ضرورت توسعه برنامه‌های تخصصی برای جامعه نابینایان و تقویت همكاری میان انجمن و رسانه‌ ملی تأكید دارد.

وقتی تصویر، شنیده می‌شود
منوچهر هادی، كارگردان سینما و تلویزیون، در این میان و در روایت خود از مواجهه با جهان نابینایان، به تجربه‌ای اشاره می‌كند كه نگاهش را تغییر داده است. او از دیدار با فرد نابینایی می‌گوید كه یكی از فیلم‌هایش را بارها دیده بود و جزئیات صحنه‌ها را با دقت برای او توضیح می‌داد. همین تجربه برای هادی این پرسش را ایجاد كرد كه وقتی چشم، ابزار دیدن تصویر نیست، انسان چگونه تصویر را در ذهن خود می‌سازد؟ از نگاه او، رسانه می‌تواند این جهان ذهنی را بهتر به جامعه معرفی كند و شش‌نقطه از همین منظر، فرصتی برای نزدیك‌تر شدن دو جهان متفاوت اما هم‌عرض است.

روایت توانمندی، نه ترحم
یوسف تیموری، بازیگر نیز در مراسم 10 سالگی شش‌نقطه بر ضرورت حضور اجتماعی بیشتر افراد دارای آسیب بینایی تأكید كرد.
او معتقد است جامعه باید افراد نابینا و كم‌بینا را نه با نگاه ترحم‌آمیز، بلكه از دریچه توانمندی، استعداد و حضور واقعی‌شان در جامعه بشناسد. به اعتقاد او، رسانه می‌تواند در معرفی الگوهای موفق و تغییر نگاه عمومی نقش جدی داشته باشد و این موضوع نباید فقط به رادیو محدود بماند؛ سینما و تلویزیون نیز می‌توانند روایت‌های واقعی‌تری از زندگی نابینایان ارائه كنند.

عدالت، از قانون تا زندگی واقعی
افروز صفاری‌فرد، مدیركل پیشگیری از معلولیت‌ها و تلفیق اجتماعی سازمان بهزیستی نیز مسأله نابینایان را فراتر از یك موضوع حمایتی می‌داند. از نگاه او، دسترسی مناسب به شهر، خدمات دیجیتال و محیط‌های عمومی، اشتغال و امكان حضور برابر در جامعه از مهم‌ترین موضوعاتی است كه باید جدی گرفته شود.
او با اشاره به وجود سهمیه قانونی 3 درصدی استخدام افراد دارای معلولیت، تأكید می‌كند كه مسأله فقط تصویب قانون نیست؛ بخش مهم‌تر، اجرای قانون و نظارت بر آن است. «عدالت» زمانی معنا پیدا می‌كند كه امكان استفاده برابر از فرصت‌ها در زندگی واقعی فراهم شود.

مطالبه‌ای كه باید تا نتیجه دنبال شود
محسن فتحی، عضو كمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی نیز در این مراسم بر همین نقطه دست گذاشت؛ این‌كه حقوق افراد دارای معلولیت نباید در حد شعار یا حمایت‌های مقطعی باقی بماند.
به گفته او، دسترسی‌پذیری، اشتغال، حقوق اجتماعی و اجرای قوانین مربوط به افراد دارای معلولیت، موضوعاتی هستند كه باید در سیاست‌گذاری، بودجه و نظارت مورد توجه قرار گیرند. از نگاه فتحی، مطالبه‌گری رسانه‌ای زمانی ارزشمند است كه مسأله را مطرح كند، پیگیری آن باشد و تا رسیدن به نتیجه از موضوع فاصله نگیرد؛ همان مسیری كه «شش‌نقطه» در طول فعالیت خود تلاش كرده دنبال كند.

قصه‌ای كه خانوادگی ادامه پیدا كرد
اما شاید مهم‌ترین ویژگی «شش‌نقطه» این باشد كه در تمام این سال‌ها، صرفاً از بیرون به جامعه نابینایان نگاه نكرده است. اشكان آذرماسوله، الهه واحدی، ملیسا آذرماسوله و دیگر همكاران دارای آسیب بینایی، بخشی از این روایت را از درون ساخته‌اند. الهه واحدی، همسر آذرماسوله، كه خود كم‌بیناست، در سال‌های فعالیت برنامه یكی از همراهان نزدیك آن بوده، به نحوی كه بدون حضور مؤثر او قطعاً این مسیر درخشان طی نمی‌شد و ملیسا آذرماسوله، نسل تازه خانواده «شش‌نقطه»، نیز با حضور در فضای مجازی تلاش كرده این برنامه را به زبان و فضای نسل جدید نزدیك‌تر كند.

نقطه پایان، هنوز نرسیده است
«شش‌نقطه» در 10 سال گذشته از یك ایده ساده برای بازگرداندن صدای جامعه نابینایان به رادیو، به مجموعه‌ای از نقطه‌ها تبدیل شده است؛ نقطه‌هایی برای آغاز، مطالبه، گفت‌وگو، آگاهی، موفقیت، تعامل و امید. شاید به همین دلیل باشد كه در سالگرد 10 سالگی‌اش، نمی‌توان برای آن یك نقطه پایان گذاشت.

چون قصه «شش‌نقطه» هنوز ادامه دارد؛ پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها ساعت 13:30 از رادیوتهران، روی موج FM ردیف 94 مگاهرتز و AM ردیف 1332 كیلوهرتز. مخاطبان همچنین می‌توانند از طریق سامانه ایرانصدا به برنامه‌های رادیوتهران دسترسی پیدا كنند و با سامانه 162 با این شبكه در ارتباط باشند. شش‌نقطه شمع پایان تولد 10 سالگی را فوت كرد؛ اما برای برنامه‌ای كه از شش‌نقطه آغاز شده، هنوز نقطه‌های زیادی برای نوشتن باقی مانده است.