به گزارش پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران، دكتر محمدعلی صدر شیرازی، نویسنده و پژوهشگر تاریخ، در گفت‌وگوی تلفنی با برنامه «صبح نو، تهران نو» با اشاره به ریشه‌های صدور دستور كشف حجاب در دوره رضاخان اظهار كرد: ماجرای كشف حجاب به نیمه دوم دهه 1310 شمسی محدود نمی‌شود، بلكه ریشه‌های آن به سال‌ها قبل و حتی به دوران مشروطه و پیش از آن بازمی‌گردد؛ زمانی كه برخی تحصیل‌كردگان بازگشته از غرب، با حفظ ارتباطات خود به‌ویژه با انگلستان، به‌تدریج زمینه‌های فكری و تبلیغی این موضوع را فراهم كردند.

وی افزود: در دهه نخست 1310 شمسی شاهد شكل‌گیری مجمع كشف حجاب هستیم و همزمان، یك نشریه آمریكایی به‌صورت علنی مطالبی علیه حجاب منتشر می‌كرد كه حتی حالت فراخوان عمومی به خود گرفت. این شواهد نشان می‌دهد كشف حجاب یك تصمیم ناگهانی و مقطعی نبود، بلكه با مقدمه‌سازی فكری و رسانه‌ای مشخصی همراه بود.

این پژوهشگر تاریخ با اشاره به نقش مستقیم انگلستان در به قدرت رسیدن و كنار گذاشته شدن رضاخان تصریح كرد: حداقل آگاهی تاریخی نشان می‌دهد كه رضا شاه به‌طور مستقیم توسط انگلستان به قدرت رسید و در سال 1320 نیز با تصمیم همان دولت از كشور خارج شد؛ بنابراین او از ابتدا تا انتها یك مهره بود و فاقد ابتكار عمل مستقل، حتی در جزئیات. چه برسد به موضوع مهمی مانند كشف حجاب كه اسناد فراوانی درباره نقش انگلستان در آن وجود دارد.

صدر شیرازی با تأكید بر اهداف استعمار افزود: استعمار برای تثبیت سلطه خود با تهدیدی جدی به نام هویت مردمی مواجه بود. هویت ملی و دینی جامعه ایرانی مهم‌ترین مانع در مسیر تاراج كشور به شمار می‌رفت و تا زمانی كه این هویت تضعیف نمی‌شد، تحقق اهداف استعمار امكان‌پذیر نبود؛ چراكه جامعه در برابر آن قیام می‌كرد.

وی در ادامه گفت: عناصر اصلی هویت ایرانی شامل روحانیت، مكتب عاشورا و مسئله پوشش بود. تجربه تحریم تنباكو نشان داده بود كه روحانیت توان بسیج عمومی و مقابله با استعمار را دارد. فرهنگ عاشورا و پیوند عاطفی و اعتقادی مردم با آن نیز یكی دیگر از اركان این هویت محسوب می‌شد. پوشش، به‌عنوان نماد بیرونی هویت درونی انسان، نقش محافظتی مهمی ایفا می‌كرد و نمی‌توان ظاهر انسان را از درون او جدا دانست.

این نویسنده و پژوهشگر ادامه داد: به همین دلیل ابتدا پوشش مردان هدف قرار گرفت و پوشش سنتی ایرانی كه ریشه‌ای ملی و مذهبی داشت، ممنوع شد. پس از آن، نوبت به مسئله حجاب زنان رسید. در این مسیر، حادثه مسجد گوهرشاد یكی از تلخ‌ترین و معنادارترین رخدادهاست كه برخلاف تصور عمومی، چند ماه پیش از اعلام رسمی كشف حجاب در 17 دی اتفاق افتاد.

وی با اشاره به كشتار مردم در واقعه گوهرشاد گفت: در 21 تیر، مردم مظلوم ایران برای دفاع از هویت دینی و ملی خود در صحن مسجد گوهرشاد و حرم امام رضا(ع) تجمع كردند و یكی از عجیب‌ترین كشتارهای تاریخ، توسط یك حكومت علیه مردم خود رقم خورد. بنا بر برخی آمارها، تا یك‌هزار و 750 نفر در این حادثه به شهادت رسیدند و این خون‌ها عملاً به پای پروژه كشف حجاب ریخته شد.

صدر شیرازی در پایان خاطرنشان كرد: پس از علنی شدن كشف حجاب در 17 دی، فشارها و جنایات علیه مردم افزایش یافت، اما در مقابل، مردم ایران حماسه آفریدند. زنان بسیاری سال‌ها از خانه خارج نشدند، موارد متعددی از ضرب‌وشتم و حتی شهادت رخ داد، اما زنان ایرانی بر عفت، هویت ملی و هویت دینی خود ایستادگی كردند و اجازه ندادند اهداف رضاخان و حامیانش به‌طور كامل محقق شود.


برنامه «صبح نو؛ تهران نو»؛ شنبه تا چهارشنبه ساعت 6 تا 8 از رادیو تهران پخش می‌شود.

مخاطبان در سرتاسر دنیا از طریق وب سایتWWW.RADIOTEHRAN.IR ضمن استفاده از پخش زنده شبكه، در جریان آخرین خبرهای رادیو تهران قرار بگیرید.
كانال رادیو تهران را در پیام رسان بله به نشانی radiotehranplus@ جستجو كنید.
علاقه‌مندان می‌توانند برنامه‌های رادیو تهران را از اپلیكیشن ایران صدا دریافت كنند.
*هرگونه بهره برداری و استفاده از محتوای پایگاه اطلاع رسانی رادیو تهران تنها با ذكر منبع مجاز است.